ALT PROJELER / OG Aktif Güç Filtresi

10 Kasım 2004 tarihli “Elektrik İletim Sistemi Arz Güvenilirliği ve Kalitesi Yönetmeliği”nin yürürlüğe girmesiyle birlikte Reaktif Enerji Ceza Sınırları kademeli olarak değiştirilerek 2009 yılı başından itibaren elektriksel yüklerin ve elektrik dağıtım sistemlerinin neredeyse 1.0 ortalama güç faktöründe çalıştırılmaları zorunluluk haline gelmektedir.

Belirtilen Sınır Değerler	Enerji Tüketimi / Ay
	Aktif, %	Reaktif, %
		Endüktif	Kapasitif
Mevcut	100	33	20
1 Ocak 2007’den itibaren	100	≤ 25	≤ 15
1 Ocak 2009’den itibaren	100	≤ 20	>≤ 15

Bu yeni ceza sınırları, 2009 yılına doğru Türkiye Dağıtım Sistemi’nde giderek daha çok şönt kondansatör bankasının tesis edilmesi sonunu doğuracaktır. Dağıtım Sistemi, İletim Sistemi ile beraber düşünüldüğünde, modern endüstriyel yükler tarafından enjekte edilecek olan akım harmonikleri tüm sistemde paralel rezonans olayı oluşması tehlikesine yol açabilecektir. En azından, bazı harmonikler ciddi boyutlarda büyümeye (amplification) uğrayabilecektir. Bu aşırı harmonik akımlar, doğrudan İletim Sistemi’ne yansıyarak İletim Sistemi Elemanları ve şönt kondansatör bankalarında geçici veya kalıcı arızalara neden olabilecektir. Tipik dağıtım sistemi tek hat şemaları kullanılarak yapılan benzetim çalışmaları paralel rezonans frekansının 3-5 inci harmonik aralığına düşebileceğini göstermiştir. 3 üncü akım harmoniği tüm alışılagelmiş yükler tarafından da üretilmekte olup, dengeli olmayan bölümü doğrudan YG Şebeke’ye yansıyacağından paralel rezonans olayı açısından çok tehlikeli bir akım harmonik bileşeni olarak değerlendirilmektedir. Düşük harmonik frekansındaki paralel rezonans tehlikesini bertaraf etmek için bir taraftan dağıtım sistemi OG tarafında yapılacak kompanzasyon uygulamalarına çok katı kurallar getirilmesi, diğer taraftan Dağıtım Sistemi’nin İletim Sistemi’ne bağlandığı problemli olan noktalarda etkili bir filtreleme işlemi yapılması gerekmektedir. Bu alt proje kapsamında 5 MVA kurulu gücü olan ve 36 kV baraya kuplaj transformatörü (Coupling Transformer) üzerinden bağlanabilecek bir OG Aktif Güç Filtresi Sistemi için araştırma ve teknoloji geliştirme çalışması yürütülerek bir prototip gerçekleştirilecektir. Bu amaçla, standart 1 MVA’lık birimler geliştirilerek, 5 adedinin paralel bağlanmasıyla 5 MVA kurulu güce ulaşılacak ve tespit edilen en problemli noktaya bağlanacaktır. OG Aktif Güç Filtresi prototipi de genelleştirilmiş 1 MVA’lık standart birimlerden oluştuğundan modüler ve bir noktada ihtiyacın ortadan kalkması neticesinde o noktadan kolaylıkla sökülüp, ihtiyaç duyulan başka bir noktaya kolaylıkla bağlanabileceği için taşınabilir bir sistem olacaktır. Çok hızlı tepki gösterebilen bu Aktif Güç Filtresi, Dağıtım Sistemi’nden kaynaklanan düşük frekanslı harmonik akım bileşenlerinden paralel rezonans olayına neden olabilecek bileşeni (3 üncü, 5 inci veya 7 nci harmonik akım bileşeni) sönümlendirerek, bu harmoniğin İletim Sistemi Elemanları üzerindeki tahrip edici etkilerini giderecektir. OG Aktif Güç Filtresi kavramı dünyada çok yeni bir kavram olup, sadece Japonya’da bir-iki uygulama yapıldığı bilinmekle birlikte, bu uygulamalar hakkında ayrıntılı bir bilgi yoktur. Bu nedenle, proje grubu tarafından geliştirilecek olan, OG Aktif Güç Filtresi özgün bir sistem ve özgün bir uygulama olarak uluslararası literatüre çok önemli bir katkıda bulunacaktır.

Proje Sorumlusu: Alper Terciyanlı

Ayrıntılar